Tussen de rietstengels en opkomende ranken van bitterzoet stonden we midden in het gebied waar Greg zich inmiddels al twee weken ophield. We wisten dat we uiterst voorzichtig te werk moesten gaan. Iedere stap kon er één te veel zijn. We plaatsten onze voeten op stukjes open bodem, omdat onder elke pluk riet, onder ieder polletje en tussen iedere wirwar van stengels een porseleinhoennest verborgen kon liggen.
Wat drijft een porseleinhoen ertoe om ieder voorjaar duizenden kilometers naar het noorden te vliegen? Uiteindelijk draait alles om voortplanting. Alleen weten we daar bij deze soort verrassend weinig van. Hoeveel roepende mannetjes lokken succesvol een vrouwtje aan? Onder welke omstandigheden worden er eieren gelegd? En welke factoren bepalen of een broedpoging slaagt of mislukt? Juist die vragen willen we gaan beantwoorden met ons onderzoek.
Deze zoektocht bracht ons terug bij Greg.
Na zijn plotselinge vertrek uit de Van Oordt’s Mersken verbleef hij inmiddels al twee weken in de Groote Wielen. Om te begrijpen wat zich daar afspeelde, wilden we de beelden bekijken van de cameravallen die we daar na zijn aankomst hadden geplaatst. Tijdens het ophalen van de SD-kaarten wachtte ons echter een verrassing: het gebied was in korte tijd vrijwel helemaal drooggevallen. We begonnen ons af te vragen of Greg onder deze omstandigheden nog wel aanwezig was. Om de batterij te sparen, stuurde zijn zender namelijk maar eens per drie dagen gegevens door, en de meest recente locaties waren inmiddels alweer twee dagen oud.
Terug op kantoor schoven we de SD-kaartjes in de laptop. Het duurde niet lang voordat de eerste kreet de stilte verbrak.
“Een porseleinhoen in beeld!”
Maar bij nadere inspectie bleek er iets niet te kloppen. Dit individu droeg geen zender en geen pootring. Zou het een vrouwtje zijn?
Even later verstijfde Berber achter haar scherm. Ze spoelde een opname terug. Opnieuw verscheen het onbekende porseleinhoen in beeld. Maar ditmaal werd het gevolgd door een tweede vogel: onmiskenbaar Greg, compleet met zender en ring!
De beelden van het ongeringde porseleinhoenvrouwtje, gevolgd door Greg (met ring en antenne zichtbaar).
Dit veranderde alles.
Greg was pas op 12 mei in de avond in de Groote Wielen aangekomen. Het eerste beeld van het onbekende individu bleek al van 14 mei te zijn, precies de dag waarop de camera’s waren geplaatst. Had Greg werkelijk binnen twee nachten een partner gevonden? Of was zij al aanwezig toen hij arriveerde? Of waren ze misschien zelfs samen vanuit de Van Oordt’s Mersken vertrokken?
En toen diende zich nog een andere mogelijkheid aan: misschien vertelde Gregs aanwezigheid ons helemaal niets over de droogte. Misschien kon hij simpelweg niet vertrekken omdat er ergens een nest met eieren lag. Wat die ochtend nog een verlaten moeras had geleken, voelde opeens heel anders.
Om beter te begrijpen wat zich afspeelde, keerden we de volgende ochtend terug naar de Groote Wielen met maar één doel: vaststellen of er een nest aanwezig was. We vormden een linie, enkele meters uit elkaar, en begonnen langzaam door de vegetatie te bewegen. In gedachten hadden we ons voorbereid op uren zoeken. Op twijfel, omwegen en eindeloos teruglopen. Maar nog geen twee minuten nadat we waren begonnen, verbrak Wender de stilte.
“Het nest!”
Hij wees naar een dichte pluk riet.
Voorzichtig kwamen we dichterbij. Daar lag het: verscholen onder de vegetatie een kom met bespikkelde crèmekleurige eieren.
Even zei niemand iets. We bleken stom toevallig op precies de juiste plek te zijn begonnen met zoeken!
De eieren bleken nog niet bebroed. Er lagen er elf, al een behoorlijk legsel, en we vroegen ons af of er misschien nog meer zouden volgen. Om het verdere verloop te kunnen volgen, plaatsten we een camera op enige afstand van het nest.
Waar we die ochtend met vragen het veld in gingen, reden we enkele uren later met antwoorden terug. Alles leek erop te wijzen dat we aan het begin stonden van een broedpoging die we van dichtbij zouden kunnen volgen. Maar dat vooruitzicht bleek van korte duur: toen de volgende GPS-posities binnenkwamen, bleek Greg te zijn vertrokken!
De avond waarop wij het nest hadden gevonden, bleek Greg naar Groningen te zijn gevlogen. We staarden naar de kaart alsof er een fout in moest zitten. Alsof de punten ieder moment terug zouden springen naar de Groote Wielen. Maar dat gebeurde niet.
De conclusie leek onontkoombaar: het legsel was mislukt. We besloten dus terug te gaan naar het nest om zekerheid te krijgen. Bij aankomst bleek dat inderdaad het geval. In de nestkom lagen nog drie kapotte eieren. De overige waren verdwenen of lagen verspreid in een spoor rond het nest.
Op de camerabeelden verschenen later een hermelijn en een boommarter die zich tegoed deden aan eieren. Toch bleek het verhaal ingewikkelder dan gedacht. De tijdlijn klopte namelijk niet. Greg was al vertrokken voordat de eerste predator op beeld verscheen. Sterker nog: we zagen geen enkel porseleinhoen bij het nest. Het nest bleek dus eerst verlaten en pas daarna gepredeerd!
Een boommarter haalt de achtergebleven eieren uit het verlaten nest en laat daarbij zijn visitekaartje achter.
Waarom de vogels hun nest opgaven, zullen we waarschijnlijk nooit met zekerheid weten. Maar het plotseling droogvallen van het gebied is een voor de hand liggende verklaring. Een nest in uitdrogend moeras wordt steeds kwetsbaarder voor roofdieren, en de camerabeelden maakten duidelijk hoe reëel dat risico (ook voor de oudervogels) was.
Na het mislukken van de broedpoging kwam Greg dus direct weer in beweging.
Binnen een dag registreerde zijn GPS-zender een locatie in Noordoost-Duitsland. Alleen al die verplaatsing was verrassend. Maar daarmee was het verhaal nog niet afgelopen. Kort daarna bleek Greg te zijn doorgevlogen naar Midden-Polen, ruim 900 kilometer ten oosten van de Groote Wielen.
Daar verbleef hij enkele dagen bij een kleine poel in een oude rivierbedding, waarna de zender geen signalen meer doorgaf. Vermoedelijk vloog hij, net als Mattea eerder deed, verder oostwaarts en verdween hij buiten bereik van het GSM-netwerk.
Daarmee eindigt Gregs verhaal vooralsnog even onverwacht als het was begonnen. Vanuit een “stukje Polen” in de Van Oordt’s Mersken trok hij naar de Groote Wielen voor een broedpoging, om enkele weken later honderden kilometers verderop in Oost-Europa op te duiken.
Allemaal binnen één broedseizoen.
Deze omzwervingen overtreffen alles wat we vooraf voor mogelijk hielden. Ze onderstrepen hoe beperkt onze kennis van het porseleinhoen nog altijd is. De uitdaging is nu om meer individuen op deze manier te volgen en te ontdekken of Gregs opmerkelijke reis deel uitmaakt van een breder patroon.
Willem Verboom, Elena Kappers en Wender Bil
Ben je teller of actief in het veld in Friesland, Groningen, Drenthe of Flevoland? Geef je waarnemingen door en draag direct bij aan dit onderzoek!
Heb je onze vorige blogposts al gelezen? Je vindt ze hier.