Het porseleinhoen is een trekvogel die de winter doorbrengt in Afrika ten zuiden van de Sahara. Waar ‘onze’ porseleinhoentjes daar precies overwinteren, is onbekend. Sterker nog, het is de vraag of we wel echt van ‘onze’ porseleinhoentjes kunnen spreken. De soort kan jarenlang in moerasgebieden ontbreken, om vervolgens plotseling in grote aantallen op te duiken wanneer de omstandigheden gunstig zijn. Dit wijst erop dat porseleinhoenen grote afstanden afleggen op zoek naar geschikt broedgebied. Wie weet strijken ze het ene jaar neer in een moeras in Noord-Nederland, om een jaar later in Duitsland, Polen of zelfs nog verder weg op te duiken.
Ons gebrek aan kennis over het porseleinhoen vormt een probleem voor effectief beheer. Landelijk vertoont de soort een dalende trend, en doordat we onvoldoende weten hoe het porseleinhoen zijn omgeving gebruikt, is het onduidelijk waar we moeten zoeken naar de oorzaken daarvan. Mogelijk zijn de omstandigheden in het Afrikaanse overwinteringsgebied zelfs bepalender voor de populatieontwikkeling dan het beheer in onze moerasgebieden.
Die onzekerheid wordt versterkt doordat de soort zich moeilijk laat vaststellen. Ook wanneer porseleinhoenen zich ergens vestigen, blijft dat vaak onopgemerkt. Zelfs in Nederland, met zijn hoge dichtheid aan vogeltellers, worden ze gemakkelijk gemist. De soort roept vooral ’s nachts en vaak maar kort. En wanneer het dier stil is, blijft hij vrijwel onzichtbaar. Daardoor is het met name in kleinere gebieden lastig om vast te stellen hoeveel porseleinhoenen daadwerkelijk aanwezig zijn geweest, en dus ook of beheermaatregelen effect hebben gehad.
Om meer grip te krijgen op de effecten van beheer, gaat A&W in 2026 in opdracht van vier noordelijke provincies aan de slag om het mysterie rond deze soort te ontrafelen. Een team van ecologen van A&W gaat deze opdracht uitvoeren, samen met vier studenten, van Hogeschool Aeres, Van Hall Larenstein en Wageningen University.
Daar waar het porseleinhoen een typische pionierssoort is die zich graag vestigt in nieuwgevormde moerassen, zullen ook wij dit seizoen pionieren binnen dit nieuwe onderzoeksterrein. We verkennen nieuwe vangmethoden om vogels van een lichtgewicht zender te kunnen voorzien. Die zenders zullen waardevolle inzichten opleveren in het gedrag van het porseleinhoen gedurende het hele jaar. Daarnaast maken we gebruik van innovatieve technieken, zoals geluidsstations waarmee we op afstand porseleinhoentjes kunnen detecteren en hun roepgedrag volgen.
Tegelijk blijven we afhankelijk van ‘ouderwetse’ waarnemingen. Daarom vragen we waarnemers in het veld om hun waarnemingen van porseleinhoenen in de provincies Friesland, Groningen, Drenthe en Flevoland met ons te delen. Dit kan via de e-mailadressen onderaan deze blog.
Wender Bil (w.bil@altwym.nl) & Elena Kappers (e.kappers@altwym.nl)