Nederlands | English | Français | Frysk

Toekomstbestendig waterbeheer

De grenzen van het traditionele waterbeheer komen in beeld
Nederland, de naam zegt het al, ligt in een laaggelegen delta van de grote rivieren, waar periodiek grote hoeveelheden rivierwater worden aangevoerd. Tegelijkertijd is er in het winterhalfjaar sprake van een flink neerslagoverschot. Nederland leeft en werkt met water.  Met veiligheid en kwaliteit als kernwoorden. Zo houden we via een vernuftig waterbeheer al bijna 100 jaar droge voeten in de winter,  terwijl in de zomer water wordt aangevoerd om verdroging te voorkomen. Dit waterregime heeft een kwalitatief hoogwaardige, bijna industriële vorm van landbouw mogelijk gemaakt. En in belangrijke mate bijgedragen aan de welvaart in ons land.

Deze unieke historie van waterbeheer heeft ook een keerzijde.  Van de ooit circa  100.000 ha onbedijkt boezemland rest tegenwoordig nog circa. 2000 ha, waarmee 98% van onze bergingscapaciteit in de boezem is vervallen. Hoge boezemstanden als gevolg van grote hoeveelheden neerslag in korte tijd, zoals in Duitsland en Engeland, dwingen ons  tot een andere kijk op waterbeheer. Ontwatering veroorzaakt een voortgaande maaivelddaling in de veenweidegebieden. In het merengebied is voortdurend sprake van oeverafslag.  Al deze veranderingen hebben er toe geleid dat de unieke ecologische waarden die verbonden zijn aan onze waterrijke omgeving voor een belangrijk deel zijn verdwenen of zwaar onder druk staan. In een notendop kunnen we stellen, dat de grenzen van onze alom geroemde vorm van waterbeheer in beeld komen. Het is op lange termijn verre van duurzaam en niet klimaatbestendig.  Dat is waarom veel organisaties zich druk maken om waterbeheer. Want voldoende en schoon water is nationaal en internationaal één van de hoofdthema’s van de nabije toekomst.

Toekomstbestendig waterbeheer
Een toekomstbestendig waterbeheer vergt een visie waarin we ons bewust zijn van het feit dat we leven en werken in een waterrijke omgeving, maar dat we de omstandigheden niet meer benutten. Dat betekent bijvoorbeeld dat een wateroverschot niet koste wat het kost zo snel mogelijk wordt weggemalen maar dat we inspelen op situaties en gebieden met hoge waterstanden. In andere delta’s en vloedvlaktes in de wereld zien we dat mensen vaak slim gebruik maken van de omstandigheden (bijvoorbeeld aangepaste visserij, benutten van vloedgewassen). Bij een dergelijk watermanagement wordt niet de omgeving aangepast aan de wijze van werken (zoals nu met drainage en bemaling voor zware landbouwmachines),  maar stemmen we ons landgebruik en werken - via technologische vernieuwing – juist af op de omgeving. Dat is op langere termijn duurzaam en klimaatbestendig. Het vraagt om een verandering in denken en vereist op langere termijn aanpassing in ons land- en watergebruik. Niet overal, maar daar waar dat nodig, mogelijk en kansrijk is. Water speelt op die manier een belangrijke rol in de landbouw van de toekomst. Maatschappelijke diensten, zoals waterberging, krijgen steeds meer gewicht als ‘license to produce’. Niet voor niets wordt de Europese landbouwsteun in toenemende mate afhankelijk van maatregelen op het vlak van milieu, dierenwelzijn en natuur en landschap.

Better Wetter
Het toepassen van waterkennis en werken met water mag de ‘blauwe draad’ in onze werkzaamheden worden genoemd. Wij denken wij mee over het voorkomen van overstromingen, over de zorg voor voldoende grond- en oppervlaktewater en over de zorg voor de kwaliteit van het water. Altijd vanuit het besef dat ingrepen in één onderdeel van de waterketen vrijwel altijd van invloed zijn op de totale waterketen. Een voorbeeld van onze betrokkenheid bij water en waterbeheer is het Programma Better Wetter, dat we samen met de Kenniswerkplaats Noordoost Fryslân hebben ontwikkeld. Het doel van dit programma is het ontwikkelen van economische dragers voor een duurzaam land- en watergebruik onder (zeer) natte omstandigheden. Het programma biedt een koepel voor innovaties in waterbeheer, via onderzoek en het testen in de praktijk. Zo kunnen betrokken partijen ervaring opdoen met toekomstbestendige vormen van waterbeheer en onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om meer te kunnen profiteren van onze waterrijke omgeving. Duurzaam is in dit verband ook ecologische verantwoord met inbegrip van biodiversiteit en landschap. Onze ambitie met Better Wetter is om in Fryslân – vanuit een regionaal sterke samenwerking - een (inter)nationale proeftuin te creëren voor innovatieve vormen van watermanagement. U kunt meer informatie over Better Wetter downloaden via deze link: Better Wetter, voor ecologie en economie. Kijk ook op www.betterwetter.nl

Nationaal en internationaal
Een ander voorbeeld van onze betrokkenheid bij waterbeheer is onderzoek dat we doen naar de mogelijkheid om bij zeer hoge boezemstanden (extreme regenval) water te bergen in natuurgebieden. Deze gebieden kunnen zo een functie vervullen in de aanpak van wateroverlast. Ook internationaal zijn we thuis in waterbeheer. Voor de verbinding tussen water, voedselzekerheid, gezondheid en milieu hebben we onder meer een overstromingsmodel voor de Binnendelta van de Niger in Mali ontwikkeld (www.opidin.org). Bij deze activiteiten werken we voor of samen met onder andere Rijkswaterstaat, Dienst Landelijk Gebied van het ministerie van Economische Zaken en Wetlands International. De oplossingen die we zoeken in ons werk zijn vaak ook relevant voor andere laag gelegen regio’s in Noord West Europa.

Eddy Wymenga (e.wymenga@altwym.nl) en Ernst Oosterveld (e.oosterveld@altwym.nl)